Naar een beroepsprofiel voor sociotherapie
N. van Tol en A. Meijer
deel 9

Deze wijze van probleembenadering en werkwijze wordt ook wel beschreven als het iteratieve zoekproces. Een zoekproces met de cliënt en niet over de cliënt. Gezocht wordt naar overeenstemming over de ernst en mogelijke van de klachten en wat er binnen de hulpverleningsinstelling aan kan worden gedaan. Met andere woorden afstemming tussen vraag en aanbod.

Met name de herhaling (het iteratieve) van de stappen is essentieel want zo wordt de sociotherapeut als het ware gedwongen steeds opnieuw met de cliënt in gesprek te gaan vanuit de actuele situatie. De cliënt wordt de mogelijkheid geboden andere werkpunten en doelen te formuleren die meer passen bij zijn mogelijkheden en beperkingen van dat moment. Zo voorkomen we dat de interactie tussen cliënt en sociotherapie verstart. Het stimuleert evaluatie van de behandeling (en de resultaten!) en scherp letten op de eigen inbreng. Deze methode brengt de gehele behandeling/begeleiding en haar mogelijkheden, effecten, helder in kaart. Een lineaire benadering wordt vermeden.

Rapportage systematiek:

• onderwerp
   
• contact (openstellen/afsluiten)
   
• interactie (invloed uitoefenen/aanpassen)
   
• interventies (van de sociotherapeuten)
   
• resultaat/uitkomst

Professionalisering kan worden opgevat als een proces van beroepsvorming waarbij de beroepsgroep exclusieve aanspraken maakt op een bepaald werkgebied (in casu het werkterrein/handelingsgebied). Dit proces speelt zich op drie niveaus af die te onderscheiden maar niet te scheiden zijn:

• Micro niveau:
  Toename van specifiekheid van kennis en handelen (in de toepassing) ten opzichte van individuen en/of groepen, met daaraan gekoppeld een typische oriëntatie op waarden en normen.
   
• Meso niveau:
  Wording van het beroep tot professie d.m.v. interne en externe erkenning door verwante en minder verwante beroepen binnen het organisatorisch werkverband.
   
• Macro niveau:
  Verdergaande maatschappelijke erkenning d.m.v. het naar buiten treden als maatschappelijke beroepsorganisatie; uniforme en erkende hoogwaardige beroepsopleiding.

Bouwkamp (1978) stelt: een hoge mate van professionalisering doet zich voor als een beroep de legitimeringsgronden aanwendt op micro-, meso- en macroniveau om de gestelde doeleinden te bereiken.
Profilering door de sociotherapeut zelf en de beroepsvereniging lijkt de enig gaanbare weg om tot een geprofessionaliseerd beroep te komen. Op dit moment lijken we ons in het professionaliseringsproces te bevinden op het mesoniveau.

Plaatsbepaling in het beroepsveld

Sinds het werk van de commissie Buis (1981) is er een goed bruikbare definitie van sociotherapie voorhanden waarmee de sociotherapie haar plaats in het beroepenveld nader bepaalt.

De Vereniging ter Bevordering Sociotherapie heeft deze definitie met enkele kleine wijzigingen overgenomen. Het woord leefklimaat werd vervangen voor leefmilieu; de aanduiding patiënt werd vervangen door cliënt en de nadruk werd gelegd op het gebruik maken van interacties in de groep als middel tot verandering.
Toch bestaan er nog divergenties in het denken over sociotherapie want er circuleren een aantal definities in de praktijk.

Definities sociotherapie

G. Konopka, Groepswerk, Deventer 1971 (eerste druk 1963)
Het groepswerk is een methodiek van het maatschappelijk werk, die personen helpt hun maatschappelijk functioneren te verbeteren door middel van doelgerichte groepservaringen en hun persoonlijke moeilijkheden en problemen in de groep of in de gemeenschap beter te verwerken.

H. Edelson, Sociotherapy and psychotherapy, 1970
Sociotherapie is een behandelvorm gericht op het sociale systeem waarin de patiënt zich bevindt.

J. Bassant, Sociotherapie een vak apart?, 1981
Sociotherapie is methodische beïnvloeding van het leefklimaat van de groep patiënten en omvat dus alles wat er in de afdeling gebeurt.

M. Oosterlee, Sociotherapie in het algemeen psychiatrisch ziekenhuis, 1981
Sociotherapie is in het belang van de patiënten/de patiëntengroep bewerken van de wisselwerking van leefklimaat en behandeling.

Commissie Buis, 1981
Sociotherapie is het methodisch hanteren van het leefklimaat van een groep patiënten gericht op de behandeldoelen van deze groep -met inachtname van de behandeldoelen van de individuele patiënt- binnen een functionele eenheid van intra- of semimurale behandelsituaties.

Vereniging ter Bevordering Sociotherapie 1993
Sociotherapie is het methodisch hanteren van het leefmilieu van een groep cliënten gericht op de behandeldoelen van deze groep -opgevat als middel om de behandeldoelen van de individuele cliënt te bereiken-binnen een functionele eenheid van intra- of semimurale behandelinstituten.

P.J. Jongerius, De psychiater als milieukundig ingenieur, 1981
Milieutherapie is het gebruik maken van alle aspecten van het opgenomen zijn (wonen, werken en vrije tijd) in het kader van het behandeldoel van de individuele patiënt.
en
Milieutherapie is de continue poging om de drie samenstellende elementen van het milieu -de staf, de gebouwen, de organisatiestructuur- zodanig te richten dat het vierde element (de patiënt) hiervan kan profiteren voor wat betreft het bereiken van een doel dat hij zichzelf of dat een ander voor hem heeft gesteld.

Het cursief gedrukte duidt op het ontbreken van een sociotherapeutische invalshoek omdat hier de hulpverlener de hulpvraag zou kunnen bepalen terwijl dat in onze visie een wederkerig proces is tussen cliënt en hulpverleners.

Bij de definiëringen van Jongerius die in 1981 het begrip milieutherapie introduceert staan we even stil. Om misverstanden te voorkomen lijkt het hanteren van de aanduiding 'milieutherapie' alleen zinnig wanneer daarmee een werkelijk ander behandelingsconcept wordt bedoeld dan het sociotherapeutisch concept.
Met het oog op de definities van Jongerius lijkt het begrip milieutherapie op vele punten synoniem aan sociotherapie. Dat in zijn verdere beschrijving van milieutherapie sprake is van verschillen doet in het kader van de definiëring niet ter zake.

1 |  2 |  3 |  4 |  5 |  6 |  7 |  8 |  9 * |  10 |  11 |  12 |  13
Kopieer de tekst van dit artikel